تبلیغات
انجمن مجازی دارو سازان جوان Young Phrmacist Community - عقب ماندگی ذهنی و راه های پیشگیری
انجمن مجازی دارو سازان جوان Young Phrmacist Community
به یاد یك حس نوستالژیك؛ دارو خانه سانترال

پیوند ها

آرشیو

لینک ها

صفحات جانبی

← آمار سایت

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

عقب ماندگی ذهنی و راه های پیشگیری

عقب ماندگی ذهنی و راه های پیشگیری

تهیه:گروه مطالعات پزشکی ا.د.ج

عقب ماندگی ذهنی ناظراست بر عملكرد عمومی هوش كه بطور معنی دار پایین تر از حد متوسط است و به طور همزمان ، همراه با نواقصی در رفتار سازشی است كه در دروان رشد و تحول ظاهر شده ، تعریف شده است.
عقب ماندگی ذهنی بر اساس میزان بهره هوشی از خفیف تا بسیار شدید (‌عمیق) ‌تعیین می گردد. و براساس شدت علائم مرضی، از نظر پزشكی، و...طبقه بندی می شود.
در زمینه علل عقب ماندگی ذهنی دانشمندان ومحققان تا كنون به بیش از دو هزار علت اشاره نموده اند. در حالی كه هنوز بسیاری از علل عقب ماندگی ذهنی ناشناخته مانده است. در این مقاله علل عقب ماندگی ذهنی را كه رابینسون و رابینسون به نقل از ماهر به چهار گروه به شرح زیر تقسیم كرده اند، بررسی شده است.
‌أ- عقب ماندگی به علت عوامل ارثی
‌ب- عقب ماندگی به علت اتفاقات دوران بار داری
‌ج- عقب ماندگی به علت حوادث زایمانی و بعد از تولد
‌د- عقب ماندگی به علت عوامل محیطی ، اجتماعی و فرهنگی.
هر كدام از این عوامل به تنهایی یا تركیبی ، ممكن است موجب عقب ماندگی ذهنی در فرد شود. كه در این قسمت تاثیر هریك را به اجمال بررسی می كنیم.
در پایان مقاله راه هایی برای پیشگیری از تولد كودك عقب مانده ذهنی كه هدف اصلی است، ارائه گردیده است.



چكیده :

عقب ماندگی ذهنی ناظراست بر عملكرد عمومی هوش كه بطور معنی دار پایین تر از حد متوسط است و به طور همزمان ، همراه با نواقصی در رفتار سازشی است كه در دروان رشد و تحول ظاهر شده ، تعریف شده است.
عقب ماندگی ذهنی بر اساس میزان بهره هوشی از خفیف تا بسیار شدید (‌عمیق) ‌تعیین می گردد. و براساس شدت علائم مرضی، از نظر پزشكی، و...طبقه بندی می شود.
در زمینه علل عقب ماندگی ذهنی دانشمندان ومحققان تا كنون به بیش از دو هزار علت اشاره نموده اند. در حالی كه هنوز بسیاری از علل عقب ماندگی ذهنی ناشناخته مانده است. در این مقاله علل عقب ماندگی ذهنی را كه رابینسون و رابینسون به نقل از ماهر به چهار گروه به شرح زیر تقسیم كرده اند، بررسی شده است.
‌أ- عقب ماندگی به علت عوامل ارثی
‌ب- عقب ماندگی به علت اتفاقات دوران بار داری
‌ج- عقب ماندگی به علت حوادث زایمانی و بعد از تولد
‌د- عقب ماندگی به علت عوامل محیطی ، اجتماعی و فرهنگی.
هر كدام از این عوامل به تنهایی یا تركیبی ، ممكن است موجب عقب ماندگی ذهنی در فرد شود. كه در این قسمت تاثیر هریك را به اجمال بررسی می كنیم.
در پایان مقاله راه هایی برای پیشگیری از تولد كودك عقب مانده ذهنی كه هدف اصلی است، ارائه گردیده است.

مقدمه:

در بین كودكان استثنایی،‌ یعنی افرادی كه به لحاظ ویژگی های خاص ذهنی ،‌جسمی ، عاطفی و روانی در برخورداری مطلوب از تسهیلات و امكانات مختلف جامعه ،‌آموزش و پرورش و... نیازمند توجه وحمایت فوق العاده می باشند.
كودكان عقب مانده ذهنی به واسطه ی پیچیدگی خاص هوش و عقب ماندگی هوشی جایگاه قابل ملاحظه ای دارند.
علیرغم آنكه تا كنون بیش از دو هزار علت برای عقب ماندگی ذهنی عنوان گردیده است.
معهذا هنوز بسیاری از علل عقب ماندگی ذهنی ناشناخته مانده است. طبق آمار های مختلف كه مبتنی بر تحقیقات و مطالعات فراوان است. حدود سه درصد از كل كودكان و دانش آموزان سنین مدرسه رو به طور قابل ملاحظه ای دچار عقب ماندگی ذهنی بوده اند. لذا لزوم شناخت این قبیل كودكان و آشنایی هر چه بیشتر با علل وقوع عقب ماندگی ذهنی و از همه مهمتر روش های پیشگیری از آن امری كاملا واجب و اجتناب ناپذیر است.
مقاله حاضر مقدمه ای است در امر شناخت ویژگی ها ،‌علل و راه هایی برای پیش گیری از عقب ماندگی ذهنی (‌كه هدف اصلی مقاله می باشد) است. امید آن كه مورد استفاده و مفید واقع گردد.


تعاریف :

تاكنون در هیچ یك از كتاب هایی كه در مورد عقب ماندگان ذهنی نوشته شده است تعریف جامع و كاملی كه مورد تایید همه یا اكثریت متخصصین فن باشد ذكر نشده است و این مساله بیشتر بخاطر پیچیدگی ماهیت عقب ماندگی ذهنی است. نمی توان عقب ماندگی ذهنی را بصورت یك پدیده مطلق تعریف كرد، بلكه بایستی عقب ماندگی ذهنی را بعنوان پدیده ای چند وجهی كه وجوه آن به فیزیولوژی، روان شناسی، پزشكی، تعلیم و تربیت و جامعه شناسی محدود می گردد، مورد بررسی قرار داد (داورمنش،1376).
در این مختصر به چند تعریف اشاره می شود:
 انجمن آمریكایی نقص ذهنی ،‌ عقب ماندگی ذهنی ناظر است بر عملكرد عمومی هوش كه بطور معنی دار پایین تر از حد متوسط است و به طور همزمان ، همراه با نواقصی در رفتار سازشی است كه در دروان رشد و تحول ظاهر شده است، تعریف كرده است (رابینسون و رابینسون ، ترجمه ماهر، 1376).
 عقب ماندگی ذهنی مربوط به كنش عمومی هوش كه به طور معنی دار یا قابل ملاحظه ای كمتر از حد متوسط عمل كرده و با نواقصی در رفتار سازشی توام بوده و در دوران رشد پدیدار شده است (‌گروسمن ،1973).
 عقب ماندگی ذهنی مربوط به عملكرد پایین تر از حد متوسط عمومی هوش كه در دوران رشد ظاهر شده و همراه با اختلالاتی در رفتار سازشی است (هبر ،1961).
 مفهوم عقب ماندگی ذهنی از دیدگاه پیاژه عبارت است از نارسایی ظرفیت عملیاتی در فرد . كودك زمانی كه به حدی از سازش یافتگی می رسد به تعادل دست می یابد و سازش و ظرفیت عقلی را با هم داراست ؛ پس عقب ماندگی ذهنی را نارسایی بر اثر توقف در سطح عملیاتی در نظر می گیرند( منصور،1370).

تعریف هوش: وكسلر هوش را به عنوان توانایی كلی جامع فرد برای این كه به طور هدفمند عمل كند و به طور منطقی بیاندیشد و به طور موثر با محیطش به مبادله بپردازد ، تعریف كرده است.
تعریف رفتار سازشی : ثمر بخشی یا درجه ای كه افراد می توانند استاندارد های مانند استقلال شخصی و مسئولیت اجتماعی را كه از سن و گروه فرهنگی آنها انتظار می رود از خود نشان دهد. به سبب این این انتظارات از گرووه های سنی مختلف متفاوت خواهد بود(‌گروسمن ،1973).
دوران رشد وتحول: دوران رشد وتحول از تولد تا هجده سالگی است.
به طور معنی دار پایین تر متوسط : ناظر است بر نمره ای بیش از دو انحراف استاندارد زیر میانگین (متوسط)‌در یك آزمون میزان شده هوشی.

طبقه بندی عقب ماندگی ذهنی :
عقب ماندگی ذهنی بر اساس میزان بهره هوشی از خفیف تا بسیار شدید (‌عمیق) ‌تعیین می گردد. كه به چند طبقه بندی اشاره می شود.

قدیمی ترین طبقه بندی از عقب ماندگی ذهنی بر اساس شدت علایم مرضی است.

1. كانا باهوشبهر 30 ـــ 0
2. كالیو باهوشبهر 50 ـــ 30
3. كودن باهوشبهر 70 ـــ 50

طبقه بندی از نظر پزشكی:

1. عقب ماندگی اولیه (ارثی) ( كه حدود 30تا40 درصد عقب ماندگی های ذهنی را تشكیل می دهند).
2. عقب ماندگی ثانویه (محیطی)

طبقه بندی از لحاظ آموزشی (تربیتی):

1. عقب مانده ذهنی آموزش پذیر 70 ـــ 50
2. عقب مانده ذهنی تربیت پذیر 50 ـــ 25
3. عقب مانده ذهنی حمایت پذیر 25 ـــ به پایین

جدیدترین تقسیم بندی مربوط به چهارمین طبقه بندی راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات روانی (DSM IV ) است كه به شرح زیراست:
عقب ماندگی ذهنی خفیف
عقب ماندگی ذهنی متوسط
عقب ماندگی ذهنی شدید
عقب ماندگی ذهنی عمیق
عقب ماندگی ذهنی با شدت غیراختصاصی (كاپلان و سادوك ، ترجمه ارجمند، 1385).

رواج عقب ماندگی ذهنی:
به سبب این كه عقب ماندگی ذهنی فقط ناظر برمیزان هوش پایین نیست بلكه شامل شكست ها و ناكامی ها در رفتار سازشی می گردد.
به نظر می رسد كه احكام آماری مربوط به رواج و شیوع این وضع با خطای بسیاری همراه باشد. اگر به توضیح به هنجار هوش بنگریم هوش بر70 تا دو انحراف معیار زیر میانگین را حد بالای عقب ماندگی ذهنی بگیریم باور خواهیم داشت كه نزدیك به سه درصد از جمعیت در طیف عقب مانده های ذهنی قرار می گیرند .

سبب شناسی عقب ماندگی ذهنی :
با توجه به پیچیدگی عقب ماندگی ذهنی و عدم دست یابی به یك تعریف كامل و جامع از عقب ماندگی ذهنی به نحوی كه مورد پذیرش تمامی متخصصین فن باشد در زمینه علل عقب ماندگی ذهنی دانشمندان ومحققان تا كنون به بیش از دو هزار علت اشاره نموده اند. در حالی كه بسیاری از علل عقب ماندگی ذهنی نا شناخته مانده است. برای سهولت می توان علل و شرایط به وجود آمدن عقب ماندگی ذهنی را به شرح زیر بیان نمود (تفكیك علل مختلف عقب ماندگی ذهنی امری ساده نیست در واقع جدانمودن عوامل ژنتیكی و محیطی و فرهنگی به طور كاملا مشخص تقریبا غیر ممكن به نظر می رسد).
انجمن نقایص ذهنی در آمریكا عومل عقب ماندگی ذهنی را در نُه گروه به قرار زیر مطرح كرده است :
2. عفونت ومسمومیت ها
3. زخم یا عوامل فیزیكی
4. تغذیه و سوخت و ساز
5. بیماری های مغزی فاحش
6. ناهنجاری های كروموزومی
7. اختلالات دوران حاملگی
8. عقب ماندگی های ناشی از اختلالات روانی
9. تاثیر عوامل محیطی
10. عوامل ناشناخته قبل از تولد (‌گروسمن ‌به نقل از سیف نراقی ، 1372).

رابینسون و رابینسون به نقل از ماهر علل عقب ماندگی ذهنی را به چهار گروه به شرح زیر تقسیم كرده اند كه عبارت اند از :
‌أ- عقب ماندگی به علت عوامل ارثی
‌ب- عقب ماندگی به علت اتفاقات دوران بار داری
‌ج- عقب ماندگی به علت حوادث زایمانی و بعد از تولد
‌د- عقب ماندگی به علت عوامل محیطی ، اجتماعی و فرهنگی.
هر كدام از این عوامل به تنهایی یا تركیبی ، ممكن است موجب عقب ماندگی ذهنی در فرد شود. كه در این قسمت تاثیر هریك را به اجمال بررسی می كنیم.

‌أ- عقب ماندگی به علت عوامل ارثی:
هرگونه اختلال ژنتیكی و كروموزومی كه اغلب بصورت ارثی در خانواده ی پدری یا مادری كودك وجود دارد، در بوجود آمدن كودك با ضایعات و اختلالات حسی و حركتی و ذهنی نقش موثری دارد . در واقع عوارض و مشكلات وراثتی باعث ایجاد اختلالات فراوان در رشد جسمی و ذهنی كودكان می گردد.
گروهی از كودكان كه بعلت نارسایی های ژنتیكی دچار عقب ماندگی ذهنی شده اند اغلب دارای اختلالات دیگری نیز می باشند . آن تعداد از نوزادان ناقص كه مرده متولد می شوند اغلب به علت همین اختلالات ژنتیكی می باشد كه نتوانسته اند در حالت طبیعی رشد و نمو كنند .
برخی دیگر بعلت مشكلات ژنتیكی در حالت وخیمی بدنیا می آیند نیاز فوری و شدیدی به مراقبت پزشكی داند. كودكانی كه بعلت اختلالات ژنتیكی دچار عقب ماندگی می شوند دارای خصوصیات جسمی و ذهنی یكسان نمی باشند.
بطور مثال كودكان منگول كه بعلت اختلال كروموزومی به دنیا می آیند و وجوه و خصوصیات مشتركی با هم دارند باز هم به طور یكسان نیستند.

‌ب- عقب ماندگی به علت اتفاقات دوران بار داری:

1. سیفلیس (كوفت ):
نوعی بیماری است كه توسط انگی بنام تره پونماپالیدوما كه از را جفت عبوره كرده و جنین را آلوده می كند. این بیماری برای جنین و رشد طبیعی آن بسیار خطر ناك است. ویروس سیفلیس علاوه بر ایجاد نارسایی هوشی در كودك،‌ ناهنجار های حسی و حركتی، كوری، صرع، اختلالات قلب و عروق و مسائل روانی را نیز سبب می گردد.

2. سرخچه ( سرخجه ):
بیماری عفونی و ویروسی است كه این بیماری اگر در سه ماهه اول بار داری پدیدار شود ،‌ موجب نارسایی هوشی ، نابینایی، ناشنوایی و ... می شود. واكسن این بیماری باعث پیشگیری از ابتلاء به این بیماری شده و دخترانی كه قبل از ازدواج به سرخچه مبتلا نشده اند تزریق واكسن این بیماری توصیه شده است.
سایر عفونت ها ی ویروسی مانند تب خال ،‌آنفلانزا ، اوریون و ... ممكن است آثار مختلف و ناهنجاری های گوناگون و نارسایی هوشی در كودك ایجاد كند.

3. عامل همخونی Rh
این عامل در ایجاد ناهنجاری های هوشی تاثیر فراوان دارد ، عدم تجانس عاملRh مادر و پدر اهمیت بسیاری دارد بویژه هنگامی كه Rh مادر منفی و Rh پدر مثبت باشد. در بارداری اول مقداری از Rh مثبت جنین از پدرش گرفته داخل خون مادر می شود و در خون مادر ماده ضد Rh را می سازد كه همین آنتی كور در زایمان های بعدی باعث خراب شدن خون جنین شده و بیماری كرن ایكتروس را به وجود می آورد كه باعث رسوب املاح آهن حاصل از خراب شدن گلبول های قرمز كودك در سلول های مغز می باشد ، ‌یرقان حاصل از این بیماری باعث عقب ماندگی ذهنی ، فلج مغزی و ... می شود.

4. عوامل تراتوژیك ( عوامل آسیب زا) :
این عارضه شامل عواملی است كه اگر مادر در دوران بارداری در معرض آن ها قرار گرفته و یا مورد استفاده قرار دهد برای جنین مضر است ؛‌ مانند پرتو نگاری ( اشعه X ) ،‌مصرف دارو ها ( تالیدومید ) ،‌فلزات سنگین ( سرب و جیوه) و هرمون های جنسی ،‌كمبود ویتامین ها مخصوصاَ AوD و مصرف بیش از اندازه ویتامین ها از جمله A وK ، مصرف زیاد ویتامین D كه باعث افزایش كلسیم در خون نوزاد می شود.

4.1. تاثیر اشعه X : قرار گرفتن مادران باردار به دفعات وبه مدت طولانی در ماههای اول بارداری در معرض تابش اشعه X ( مخصوصاً به شكم و ناحیه لگن مادر) باعث اختلالاتی از قبیل عدم رشد جنین، كمبود وزن، عدم رشد مغز، میكروسفالی ، هیدروسفالی ، و نارسایی های هوشی و نقایص بدنی می شود.
4.2. تاثیر داروهای شیمیایی: مصرف هر دارویی بیجا در زمان بارداری مخصوصاً در سه ماهه اولیه بارداری ، اگر به مدت طولانی هم مصرف نشود خالی از ضرر نیست.
4.3. مسمومیت سرب: در مسمومیت شدید سرب نرخ مرگ و میر بالاست و آسیب دیدگی دایمی رواج كامل دارد. در بزرگسالان عوارضی چون كم خونی، دردهای حاد روده ای و بیماری های سیستم عصبی پیرامونی مشاهده می شود. در كودكان ممكن است آنسفالوپاتی ، عقب ماندگی ذهنی، صرع های قابل بازگشت و فلج مغزی رخ دهد( پرل اشتاین و آتالا به نقل از ماهر،1377).

5. اعتیاد :
اعتیاد والدین به مشروبات الكلی موجب مسمومیت شده و ژن مسموم باعث نقص هوشی و ضعف عمومی در رشد طبیعی و ناهنجاری های حسی و حركتی و گاهی سبب عقب ماندگی ذهنی و ناهنجاری های مغزی نیز می گردد(بخشی از نتایج تحقیقات دانشگاه لندن،1979).
همچنین تحقیقات نشان می دهد كه مصرف مواد مخدر به علت خاصیت تنگ كنندگی رگها كه توسط نیكوتین اعمال می شود و وجود مونواكسید كربن موجود در سیگار، از عوامل موثر در به وجود آمدن نوزادان سبك وزن و نارس می باشد و نوزادان سبك وزن تر از حد طبیعی گاهی دچار بعضی از ناهنجاری های بدنی و ذهنی و عاطفی می گردند.

6. هیجانات مادر:
هیجان های ناگهانی و شدید و یا دائمی مادر بر روی جنین تاثیر می گذارند علت این تاثیر، تغییرات اساسی بیوشیمیایی است كه به خاطر چگونگی ترشح هورمون های غدد داخلی در ارگانیسم مادر روی می دهد. مادرانی كه در دوران بارداری با استرس ها و مشكلات گوناگونی روبه رو هستند، این مشكلات در آن ها ایجاد تنش می كند و نوزاد كم وزن متولد می شود.

7. سوء تغذیه مادری در دوران آبستنی:
سوء تغذیه مادری به هنگام دوران آبستنی به كم وزنی نوزاد در وقت تولد منتهی می شود.

8. سن والدین:
همانطور كه نتایج تحقیقات نشان می دهد كه كروموزم ها در خانم ها از سی سالگی به بعد تغییراتی پیدا می كند و ممكن است باعث تولد كودك عقب مانده ذهنی شود. بهترین سن ازدواج و زایمان طبق تحقیقات انجام شده بین 20 تا 28 سالگی گزارش شده است، قبل از این دوران به علت عدم رشد كافی اعضای تناسلی احتمال زایمان های مشكل زیاد است و بعد از سن نیز مخاطرات آوردن كودك عقب مانده بیشتر می شود(میلانی فر ، 1374).
چسبندگی كروموزومی با افزایش سن مادر بطور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد و عوارض دیگر مربوط به دوره ی آبستنی نیز تا حدی با افزایش سن، بیشتر می شود. در مطالعه ای كه لیلین فلد ، پاسامانیك انجام دادند و مكرراً به آن استناد می شود، از 1107 كودك عقب مانده ذهنی و همین تعداد افراد گروه گواه ، ریسك عقب ماندگی ذهنی در كسانی كه مادرنشان بعد از 35 سالگی صاحب اولین فرزند شده بودند، بسیار بالا بود (رابینسون و رابینسون به نقل از ماهر، 1377).

‌ج- عقب ماندگی به علت حوادث زایمانی و بعد از تولد:

حوادث زایمانی
نارسی : بعضی از نوزادان به هنگام تولددر حدود 5/2 كیلوگرم یا كمتر وزن ارند ، نوزادان كم وزن بخش بزرگی از كسانی كه در دوران نوزادی می میرند و یا معمولا نابهنجاری های عصب شناختی از خود نشان می دهند، را تشكیل می دهد. بین نارسی و طبقه اجتماعی پایین پیوند مستحكمی وجود دارد . در مطالعات مختلف نشان داده شده كه مادران متعلق به طبقات اجتماعی اقتصادی پایین ترآمادگی بیشتری برای داشتن كودك كم وزن دارند.

دیررسی : با توجه به تاریخ آخرین دوره قاعدگی ،‌مدت حدود چهار درصد از آبستنی ها ، بیش از 42 هفته یا بیشتر ادامه می یابد . اثرات آبستنی طولانی كاملا متغیر است . گاه جنین به رشد خود ادامه داده و به وزنش اضافه می شود و به نظر می رسد كه خطری متوجه نمی باشد. در دیگر موارد،‌ جنین در بدست آوردن مواد غذایی نا كام شده و در رحم گرسنه می ماند ،‌به طوری كه وزن خود را از دست می دهد . در حالی كه دوره آبستنی به سرآمده باشد ماما های انگلیسی زایمان غیر طبیعی (سزارین )‌را توصیه می كنند و در آمریكا اغلب ماماها تر جیح می دهند كه دوران آبستنی تا سه هفته پس از تاریخ مقرر ادامه یابد.

زایمان های طولانی: در بعضی از مواقع بواسطه طول مدت زایمان و ایجاد شرایط نامساعد برای جنین ، فشار های غیر طبیعی بر نوزاد وارد آمده و سبب اختلالات ذهنی می گردد. معمولاً علل زایمانهای طولانی عبارتند از : عدم تناسب بین جمجمه كودك واستخوان لگن مادر ، حالت كم حركتی رحم ، بزرگی غیر عادی نوزاد ،‌قرار گرفتن غیر عادی كودك در رحم مادر ،‌ واكنش های هیجانی و غیر عادی مادر كه سبب جلو گیری از تولید به موقع نوزاد و فشار وارد بر وی می شود . پیچیدگی بند ناف به دور گردن نوزاد، ‌نارسی كودك، ‌نارسی تنفسی و ... معمولاً در اثر زایمانهای طولانی، ‌سختی تولد نوزاد چند برابر شده و در نتیجه نوزاد از همان لحظات اول خسته و آسیب دیده یا احیاناً نیمه جان به دنیا می آید . معمولاً بر اثر فشار زیاد یا طولانی ، ناحیه سر صدمه دیده و گاهی نوزاد بی حالی و خفگی می شود و از نخستین مرحله تولد كه آغاز سازگاری فیزیولوژیكی و بیولوژیكی با محیط است ، كودك از فعالیت باز می ماند و هوای كافی و لازم به سلول های او نمی رسد و همین وقفه موجب نقصان رشد عمومی و عقب ماندگی ذهنی نوزاد می شود.

صدمه مستقیم به سر : وضع حمل نوزاد از كانال طبیعی تولد می تواند فرآیندی مشكل و پر حادثه باشد ، در بعضی از مواقع ضربه ها و لطمه های وارده بر مغز از جمله عوارض متداول عقب ماندگی ذهنی و است.استفاده از وسایل فیزیكی و مكانیكی پزشكی مانند فورسپس در بسیاری از موارد اگر با دقت لازم نباشدباعث وارد آمدن فشار بر جمجمه و مغز نوزاد شده و عوارض گوناگونی از جمله نارسائی ذهنی و اختلالات حسی و حركتی را سبب می شود . در مطالعات مربوط به رابطه ی عملكرد هوشی و وضعیت سر جنین در طول وضع حمل ، معلوم گردید كه بین نوزادانی كه عادی متولد شده اند ، و نوزادانی كه دچار آسیب شده اند ، از نظر هوش و كنترل بدن تفاوت هایی وجود دارد.

بطور كلی عللی كه در هنگام بارداری و زایمان و تولد كودك سبب عقب ماندگی ذهنی می گردد اكثراً قابل پیشگیری است. بنابراین حفظ كردن مادر از برخورد با عوامل سوء در دوران بارداری و امكانات صحیح و زایمان بموقع و مراقبت كافی و كامل از نوزاد ( پیشگیری از كمبود اكسیژن در نوزاد، جلوگیری از اسیدوز، اصلاح كمبود قند خون و اختلالات بیوشیمی دیگر نوزاد) از اثر گذاشتن بر روی مغز كودك، و در نتیجه از عقب افتادگی ذهنی جلوگیری خواهد كرد (فیض،1373).

حوادث بعد از تولد

عفونت ها: عفونت ها دو نوع هستند : مننژیت و آنسفالیت.
التهاب مغز‌(آنسفالیت) یا التهاب پرده های مغز را (مننژیت) در اثر عفونت های باكتریایی، یا ارگانیسم های سلی بوجود می آید. گاه التهاب مغز به ضایعاتی منجر می شود كه گردش ماده مغزی ـ نخاعی را متوقف كرده و موجب هیدروسفالوس می گردد. مننژیت در اوان كودكی رخ می دهد و با آنتی بیوتیك ها قابل درمان است، ولی آنسفالیت معمولاً معلول ویروس هایی چون سرخك، آبله مرغان، سیاه سرفه، آنفلونزا است. بنابراین معالجه آن با آنتی بیوتیك ها نتیجه بخش نیست.

مسمومیت ها: در برخی از مسمومیت ها ی غذایی و دارویی در كودك بویژه در دوران شیرخوارگی و خردسالگی سبب ضایعاتی در سیستم عصبی و مغزی و بالنتیجه عقب ماندگی ذهنی می گردد.

ضربه های وارده به مغز كودك: در بسیاری از موارد ضربه های وارده بر مغز كودك مخصوصاً در سنین اولیه كه هنوز جمجمه كودك محكم و استخوانی نشده است، هر ضربه و فشار بسهولت بر مغز اثر می گذارد و سبب ضایعات مغزی و بالطبع عقب ماندگی ذهنی و یا اختلالات حسی و حركتی می شود. مراقبت از كودك در این شرایط از اهمیت بسزایی برخوردار است.

اختلالات غدد داخلی كودك: در بعضی از موارد به علت اختلالات غدد داخلی بویژه غده های هیپوفیز و تیروئید نارسایی هایی در سوخت و ساز بدن كودك فراهم می شود كه از جمله مانع رشد طبیعی دستگاه مغز و اعصاب كودك می گردد. و این نقص در غدد و متابولیسم بدن تولید ناهنجاری می نماید كه موجب اختلالات گوناگون در فعالیت های ذهنی و حسی و حركتی می شود.

كمبود غذا و سوء تغذیه : سوء تغذیه و فقدان یا نارسایی بعضی از مواد غذایی لازم برای رشد طبیعی كودك موجب اختلال در رشد عمومی و بعضاً ناتوانی عصبی و ناهنجاری روانی گشته و عقب ماندگی ذهنی را سبب می گردد. بطوری كه بسیاری از كودكان و نوجوانان كه از تغذیه لازم برخوردار نبوده بر اثر گرسنگی مستمر تا حدود سه سال نسبت به همسالان خود عقب ماندگی ذهنی داشته اند كه جبران آن در سنین بالاتر به سختی انجام پذیر است.

خستگی های جسمی و روانی : در بسیاری از موارد فرسودگی های شدید موجب ضعف و مسمومیت تدریجی بدن شده و بر مغز و اعصاب كودك اثر نامطلوب می گذارد و كودك را از رشد طبیعی تن و روان باز می دارد. همچنین خستگی های ذهنی روانی كه بعلت تعارض و كشمكش های شدید طولانی عاطفی و اضطراب و هیجانات منفی عارض می گردد موجب فرسودگی و اختلالات و كندذهنی می گردد.

‌د- عقب ماندگی به علت عوامل محیطی ، اجتماعی و فرهنگی:

عوامل محیطی بسیاری در هوش و سازگاری همه ی كودكان از جمله عقب ماندگان ذهنی تاثیر دارد. تاثیرات محدودتری در بروز عقب ماندگی ذهنی دارند و شامل فقر، تغذیه، ناپایداری خانواده، وضعیت اقتصادی ـ اجتماعی بد و محرومیت های فرهنگی و استرس های مكرر و فوق تحمل در محیط زندگی كودك می باشد. عدم ارائه تسهیلات و برنامه های آموزش و پرورش كه معمولاً بر اثر فقر فرهنگی و محیطی و اقتصادی و اجتماعی می باشد. ازجمله عواملی است كه در ركود هوشی كودكان موثر است. در این صورت عقب ماندگی بیشتر به فقر فرهنگی و ضعف انگیزه ها و محركات لازم و ضروری محیط تربیتی كودك است. فقدان محركات محیطی مناسب موجب می گردد كه كودك انگیزه های لازم در تحرك و تلاش و تفكر وكسب تجارب تازه كه در پرورش رشد هوشی كودك بسیار مهم می باشد، نداشته باشد. همچنین وجود خانواده ها و محیط های مضطرب و پرتشنج و حضور والدین ناراحت و پرخاشگر كه مرتب بی دلیل كودك خود را سرزنش نموده و تنبیه می نمایند، باعث می شود كه كودك از نظر عاطفی رشد سالم و طبیعی و سازگار با محیط نداشته و دچار خمودگی و نارسایی هوشی گردد.( اكثریت كودكان عقب مانده ذهنی جامعه متعلق به گروه عقب مانده های روانی اجتماعی می باشند. (فقر فرهنگی) و بیشتر در سطح آموزش پذیر هستند (حیدری،1379).

پیشگیری :
اگرچه هنوز تمامی علل مربوط به عقب ماندگی ذهنی بطور كامل روشن نگردیده و همچنین علوم پزشكی و روانپزشكی هنوز نمی تواند درمان خاصی را برای افراد عقب مانده ذهنی ارائه نمایند، ولی براساس آنچه تاكنون در این باره آشكار شده است. حقیقت آن است كه این دانسته ها ، هرچند محدود، می تواند ما را در پیشگیری از عقب ماندگی ذهنی یاری نماید.

پیشگیری اولیه : جلوگیری از ظهور عوامل ایجاد كننده عقب ماندگی ذهنی بخصوص عوامل قبل از تولد از اهمیت ویژه برخوردار است.
1. مراجعه به مراكز مشاوره خانواده و مشاوره ژنتیك قبل از ازدواج، امری مناسب و در موارد زیر بسیار ضروری است:
• ازدواج فامیلی
• وجود فرد معلول در یكی از خانواده های طرفین
• ابتلای یكی از طرفین به مشكلاتی چون صرع، بیماری قند و مانند آن
• تمایل به داشتن فرزند بیشتر در حالیكه فرزند قبلی معلول باشد.
2. ممانعت از بارداری زنان در سنین بسیار كم (نوجوانی) و در سنین بالا‌ (بیشتر از 40سال).
3. مادرانی كه برای جلوگیری از حاملگی مدتی از وسایل پیشگیری استفاده كرده اند، بهتر است تحت نظارت پزشك اقدام به بارداری كنند.
4. ناسازگاری گروه های خونی و بویژه Rh مادر و نوزاد باید مورد توجه پزشك و والدین قرار گیرد.
5. استفاده از هر نوع دارو بویژه در ماههای اول بارداری باید با نظر پزشك متخصص انجام شود.
6. رسانه های گروهی با همكاری متخصصان زیربط و باتوجه به مواد خوراكی موجود در جامعه، لازم است برنامه های مناسب برای مادران باردار توصیه كنند.
7. با توجه به اثرات سوء پرتابی در هنگام بارداری به ویژه ماههای اول، هرگونه اقدامی از این نوع باید با نظر پزشك متخصص انجام شود.
8. مادران باردار باید در حد امكان از تماس با بیماران مبتلا به بیماری های عفونی و ویروسی پرهیز كنند.
9. مادران باردار لازم است از استعمال دخانیات، مواد مخدر، و مشروبات الكلی جداً پرهیز كند.
10. شرایط محیطی باید بگونه ای باشد كه مادران باردار حتی الامكان در معرض تحریكات شدید و ناگهانی هیجانی و عاطفی قرار نگیرند.
11. متخصصین باید در موقع استفاده از ابزار كمكی جهت زایمان های سخت، نهایت دقت را بعمل آورند تا خطری متوجه نوزاد نشود.
12. در هنگام تولد، باید خون و ادرار كودك برای اندازه گیری مواد مختلف آن مورد آزمایش قرار گیرد، تا اگر عدم تعادلی وجود دارد بموقع بتوان اقدامات لازم را انجام داد.
13. اسباب بازی ها و وسایلی كه برای استفاده كودكان تهیه می شود لازم است از جهت ایمنی و بی خطر بودن مورد توجه قرار گیرد.
14. تزریق بموقع واكسن ها و نیز ارجاع سریع كودك بیمار به پزشك متخصص، امری حتمی است.
15. مراقبت و مواظبت جدی كودك خردسال در مواجهه با سوانح و تصادفاتی كه منجر به آسیب های مغزی می شود، همیشه مورد سفرش است.
16. كم كاری غده تیروئید مادرزادی و بیماری فنیل كتونوری از بیماری هایی هستند كه اگر زود تشخیص نشوند باعث عقب ماندگی ذهنی خواهند شداگر در ماه اول تولد تشخیص داده شود قابل پیشگیری است.

پیشگیری ثانویه :

عقب ماندگی ذهنی درمان ندارد و بهترین راه كنترل جلوگیری از بروز آن است. بنظر نمی رسد داروهای خاصی نیز در كنترل پیشرفت اختلال موثر باشد. مهمترین روش درمانی افراد عقب مانده ذهنی افزایش میزان سازگاری آن ها، محیط زندگی و تنظیم توقعات محیطی، سطح كارآیی این افراد در خانواده و جامعه می باشد. مهمترین مساله این است كه عقب افتادگی كودك هرچه زودتر تشخیص داده شود و اقدامات اساسی در همه جهات انجام گیرد تا آنچه در توانایی ذاتی كودك نهفته است خودنمایی كند و كودك زندگی طبیعی داشته باشد.


پیشگیری ثالث :
انجام مشاوره خانواده و مشاوره فردی در جهت محدود كردن تاثیرات عقب ماندگی ذهنی ضرورت دارد . استفاده از روش های توصیه شده توسط افراد متخصص در تقویت و حفظ كارآیی عملی این افراد می تواند باعث افزایش اعتماد به نفس و ساز گاری مناسب تر با استرس های معمول زندگی افراد عقب مانده ذهنی گردد. آموزش كودك و خانواده ، آموزش مهارت های كلامی،‌ محیطی، ارتباطی، اجتماعی، همچنین آموزش های ویژه و فیزیوتراپی و آموزش های مهارت های جسمی همگی می توانند در سازگاری و رشد بهتر این افراد و توانبخشی آنان كمك موثری داشته باشند.


منابع و ماخذ :

1. احمدوند، محمدعلی.(1380). روان شناسی كودكان استثنایی. تهران : انتشارات دانشگاه پیام نور.
2. افروز، غلامعلی. (1362). آموزش و پرورش كودكان استثنایی. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.
3. افروز، غلامعلی. (1376). كودكان عقب مانده ذهنی. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.
4. حیدری، خدابخش. (1378). جزوه آشنایی با ویژگی ها و مسائل كودكان استثنایی. اصفهان : تربیت معلم شهید باهنر.
5. حیدری، خدابخش. (1379). جزوه شناخت كودك عقب مانده ذهنی. اصفهان : تربیت معلم شهید باهنر.
6. داورمنش، عباس. (1376). آموزش و توانبخشی كودكان معلول ذهنی. تهران : انتشارات نهال.
7. رابینسون، نانسی ام و رابینسون، هالبرت بی. (1377). كودك عقب مانده ذهنی (ترجمه فرهاد ماهر). مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
8. سیف، سوسن و نادری ، عزت اله . (1372). آموزش و پرورش كودكان استثنایی . تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
9. سیف، سوسن و افروز،غلامعلی. (1378). آموزش دانش آموزان عقب مانده ذهنی در كلاس های عادی . مجله روانشناسی 10 . 147ـ 134.
10. كاپلان، هرولد و سادوك، ویرجینینا .(1385). دستنامه روانپزشكی بالینی ( ترجمه محسن ارجمند). تهران : انتشارات ارجمند.
11. فیض ، جواد. (1373). مغز كودك من . اصفهان: انتشارات دانشگاه علوم پزشكی اصفهان.
12. كجباف، محمدباقر و منصور،محمود و اژه ای ، جواد. (1378بررسی تشخیص عقب ماندگی ذهنی بر اساس آزمون های پیاژه و مقیاس رفتار سازشی لمبرت. مجله روانشناسی 12 . 357ـ 341.
13. میلانی فر، بهروز. (1374). روان شناسی كودكان و نوجوانان استثنایی. تهران‌: انتشارات قومس.
14. ناصرشریعتی، تقی و داورمنش، عباس(1375). اثرات معلولیت ذهنی فرزند بر خانواده (خلاصه یك تحقیق). تهران : انتشارات سازمان بهزیستی و دانشگاه علوم بهزیستی.
15. هورن بی، گری. (1376). مشاوره با پدران و مادران كودكان استثنایی( ترجمه محمد حسین نظری نژاد). مشهد : انتشارات آستان قدس رضوی.
16. هالاهان،دانیال پی و كافمن. (1376). كودكان استثنایی( ترجمه مجتبی جوادیان). مشهد : انتشارات آستان قدس رضوی.
17. http:\\www.tehranpi.org/Persian/health/aghab.htm

درباره سایت

مدیر سایت : [ سینا جلالی فر (با مسئولیت محدود) ]

آخرین پست ها

جست و جو در انجمن دارو سازان جوان

نویسندگان

Generate your flash banner free online

مترجم سایت

اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی كُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَك َطَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً

Create your flash banner free online Generate your flash banner free online Make your flash banner free online -----------------------------------------
استفاده از مطالب فقط با ذکر منبع و آدرس ما مجاز میباشد www.pharmacist1.org Generate your flash banner free online
Flash banner maker online ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ RSS to JavaScript< Generate your flash banner free online Generate your flash banner free online